قوانین انجمن بانک مقالات


خبرها
هفت روز اول هر ماه از تقویم شمسی، ثبت نام سایت ژئومپیا باز خواهد بود.


بازگشت   Geomapia > بانک مقالات > مقالات > زلزله، حوادث طبیعی و مدیریت بحران

اطلاع رسانی

پاسخ
 
ابزارهای مقاله نحوه نمایش
 
قدیمی
Odin Odin آنلاین نیست
مدیریت بحران در حوادث طبیعی، نیروهای آموزش دیده مردمی و جامعه آماده
بوسیله Odin 2010-08-02


مدیریت بحران در حوادث طبیعی، نیروهای آموزش دیده مردمی و جامعه آماده


تهیه کننده (ها):
  • علی رضا آیت اللهی: دکتری جغرافیایی آمایش شهری - اقتصاد و جامعه شناسی دبیرکمیته پژوهشی در امور عمران و خدمات شهری و روستایی
چکیده مقاله:
بحران در این مقاله به مفهوم حوادث غیر مترقبه طبیعی نظیر سیل، رانش زمین ، ریزش بهمن، زلزله و ... حتی یخبندان و خشکسالی است که قبل از هر چیز به هواشناسی ، اقلیم شناسی ، زمین شناسی ، جغرافیای شهری و روستایی ، شهرسازی و به ویژه شهرداری(مدیریت شهری) مربوط می شود. و بنابراین آماده سازی جامعه و آموزش نیروهای مردمی داوطلب را نیز می بایست، طبیعتاً و قبل از هر چیز ، برشناخت محل، یعنی جغرافیا، به ویژه جغرافیای شهری و روستایی نهاد و آنگاه به سایر آموزش های ضروری و لازم و تجارب مهندسی اداری ـ اجتماعی شناخته شده و موفق در جهان پرداخت.
است که در تحلیل هزینه / فایده خود، فراتر از مباحث خشک و خاص فنی و اقتصاد مهندسی، هدفی مگر درچارچوب اهداف اخلاقی و انسانی نمی تواند داشته باشد.توپوگرافی شهر، اقلیم شناسی شهر، نقش و جایگاه آمایشی- بازرگانی شهر (مثلاً به اصطلاح برسر چهارراهی قرار داشتن )، مرکزیت سیاسی، نقشه های معابر، شبکه آب و فاضلاب ، شبکه گاز و برق ، مراکز خدمات عمومی و ... حتی مذهب و اعتقادات عمومی حاکم در زمره موضوعاتی هستند که مسلماً به امدادگران در زمان امداد کمک می کنند. مورد بحران ، موردی از رشد وتوسعه و بنابراین اهداف اساساً اقتصادی و در مقوله مهندسی اقتصاد نیست ؛ همچنان که فنی و درحوزه فعالیت مدیریت های فنی نیز نیست ... بلکه برعکس، مدیریتی اجتماعی و از نوع برنامه ریزی هایی اجتماعی است که در تحلیل هزینه / فایده خود، فراتر از مباحث خشک و خاص فنی و اقتصاد مهندسی، هدفی مگر درچارچوب اهداف اخلاقی و انسانی نمی تواند داشته باشد.

واژه های کلیدی:
حوادث طبیعی،مدیریت بحران


مقدمه:
بحران در این مقاله به مفهوم حوادث غیر مترقبه طبیعی نظیر سیل، رانش زمین ، ریزش بهمن، زلزله و ... حتی یخبندان و خشکسالی است که قبل از هر چیز به هواشناسی ، اقلیم شناسی ، زمین شناسی ، جغرافیای شهری و روستایی ، شهرسازی و به ویژه شهرداری (مدیریت شهری) مربوط می شود. و بنابراین آماده سازی جامعه و آموزش نیروهای مردمی داوطلب را نیز می بایست، طبیعتاً و قبل از هر چیز ، برشناخت محل، یعنی جغرافیا، به ویژه جغرافیای شهری و روستایی نهاد و آنگاه به سایر آموزش های ضروری و لازم و تجارب مهندسی اداری ـ اجتماعی شناخته شده و موفق در جهان پرداخت.

توپوگرافی شهر، اقلیم شناسی شهر، نقش و جایگاه آمایشی- بازرگانی شهر (مثلاً به اصطلاح برسر چهارراهی قرار داشتن )، مرکزیت سیاسی، نقشه های معابر، شبکه آب و فاضلاب ، شبکه گاز و برق ، مراکز خدمات عمومی و ... حتی مذهب و اعتقادات عمومی حاکم در زمره موضوعاتی هستند که مسلماً به امدادگران در زمان امداد کمک می کنند. مورد بحران ، موردی از رشد وتوسعه و بنابراین اهداف اساساً اقتصادی و در مقوله مهندسی اقتصاد نیست ؛ همچنان که فنی و درحوزه فعالیت مدیریت های فنی نیز نیست ... بلکه برعکس، مدیریتی اجتماعی و از نوع برنامه ریزی هایی اجتماعی است که در تحلیل هزینه / فایده خود، فراتر از مباحث خشک و خاص فنی و اقتصاد مهندسی، هدفی مگر درچارچوب اهداف اخلاقی و انسانی نمی تواند داشته باشد.

- تجهیز منابع، به خصوص منابع انسانی در زمان حادثه به منظور عودت دادن وضعیت بحرانی به وضعیت عادی سابق ( و یا بهتر از آن )
- تعیین اختیارات و وظایف هریک از سازمان های دولتی، عمومی ، غیر دولتی(شهرداری ها و ...) و سازمان های غیردولتی درمقابله با بحران
- تدوین استراتژی اولیه ، یا به زبان بهتر: فرآیند امداد رسانی به صورتی هرچه سازمان یافته تر و هماهنگ تر
- معرفی (تهیه فهرست) سازمان ها ، نیروی انسانی و تجهیزاتی که می توانند بکار گرفته شوند.
- پیش بینی چگونگی مدد خواهی از متخصصان و غیر متخصصان در شرایط بحران

با اینهمه ، تهیه برنامه قبلی در این حوزه به معنی وحی منزل ـ حکم بلامنازع و سازمان لازم الاتباع نیست . بلکه سندی است که می تواند به موقع خود و به منظور رعایت استراتژی های اصولی ضروری، سازماندهی و هماهنگی های لازم ، مورد استفاده سازمان ها و افراد درگیر در حادثه قرار گیرد. به عبارت دیگر، سندی است که نشان می دهد:
- چگونه می توان از اعضاء ، متخصصان و تجهیزات سازمان های مربوط استفاده کرد.
- سازمان های مربوطه به تکنیک ها و تاکتیک ها ، یا به روش ها و رویه های مدد رسانی واقف می شوند.
- هر شهر (یا روستا) به امکانات مددکاران وتجهیزات موجود نزد همسایگان خود وقوف می یابد.- فرآیند مددرسانی به صورتی مستمر تکمیل می شود.
- پس از وقوع هر حادثه طبیعی بزرگ و آشکار شدن نقایص برنامه ، اصلاح و تجدید نظر لازمه صورت گرفته برنامه باز هم کامل تر می شود.
برخلاف برنامه های متداول که محض شرایط عادی تدوین می شوند؛ دراین برنامه وظیفه هر سازمان و تشکل فقط در شرایط اتفاق حادثه طبیعی ( زلزله ، سیل، طوفان ...) تعیین می شود. استراتژی، پروژه، یا به صورتی صریح تر :
« فرآیند عملیات امداد» اساس این برنامه را تشکیل می دهند.

هدف:
هدف برنامه مدد رسانی در شرایط بحران، سازماندهی نیروها و تجهیزاتی است که به موقع خود آگاهانه به منظور حفظ سلامت، امنیت و رفاه شهروندان و به طور کلی ساکنان محل(منطقه، شهر، روستا) وارد عمل می شوند و به این دلیل است که به شرح و تفصیل اقدامات لازم برای کاهش مخاطرات و عواقب بحران می پردازد.

تشکیلات امدادی
« امداد» مربوط به خطری موجود یا خطری احتمالی است که جان و مال مردم را تهدید می کند. وسعت و اهمیت حادثه طبیعی مستلزم امداد رسانی از سوی سازمان ها و افراد معینی است که سازمان یافته و هماهنگ، تحت نظر مدیریت محلی ( شورای استان و استاندار، شورای شهر و فرمانداری و شهرداری ، شورای روستا،و ... ) ، یا جانشین آن ، در سه حوزه مشخص وارد عمل می شوند:
- خدمات مربوط به اطفاء حریق ، و ...
- فوریت های پزشکی
- تامین امنیت جانی و مالی افراد
شاید لازم به یادآوری نباشد که چنین تشکیلاتی نه تنها در موارد حوادث غیر مترقبه طبیعی ، بلکه در مواردی چون آتش سوزی های گسترده، قطع گاز و برق شهر، قطع آب ، برف و یخبندان و ... نیز می توانند وارد عمل شده مدد رسان باشند.
سازمان های آتش نشانی ـ جمع آوری آبهای سطحی ـ لجستیکی و امثال آنان به صورتی مستقیم یا غیر مستقیم جزء این تشکیلات محسوب می شوند.

قوانین و مقررات
هیچ اقدامی بدون هیچ دلیل و به خصوص هیچ بهانه ای نمی تواند خارج از قوانین و مقررات کشور صورت گیرد. قوانین و مقررات مربوط به متن مدیریت بحران (و نه منحصراً پیشگیری هایی چون مقاوم سازی ساختمان و بازسازی ها) در ایران نادر، ناقص و عملاً کم اثر می نمایند. به عنوان مثال ، قوانین، مقررات ، سازمان ها و اقدامات مربوط به زلزله در کشور ایران صدها صفحه را به خود اختصاص داده از حوصله ی متخصصین امر خارج گشته اند حال آن که در همین حجم عظیم نیز پاسخگوی حتی بخشی از مسایل اصلی نبوده اند؛ قوانین سیل در شهرها یا وجود ندارند یا بسیار ناقص و مبهم اند وقس علیهذا ... ضمن آن که دراین مرحله از گذر( هرچند بسیار کند) تمرکز به عدم تمرکز در ایران ، تهیه و تدوین مقررات شهریی که مورد تایید، یا مستقیماً مورد تصویب ، شوراهای شهرها و روستاها قرار گرفته باشند اهمیتی دوچندان یافته اند.
به خصوص به دلایل امنیتی و تخصصی، قوانین و مقرراتی دراین مورد لازم است که طبق فرآیند عملیات امداد و بنا به نیازهای آن ، نیروها ، به ویژه نیروهای مردمی آموزش دیده در صورت وقوع حادثه به صورتی کاملاً آماده و کارآ وارد صحنه عمل شوند و به طور کلی عموم مردم نیز مهیای مقابله با هرنوع حادثه طبیعی (و غیر طبیعی) باشند.

چون اصلاح و تجدید نظر مستمر و مداوم در چنین برنامه هایی یک اصل اجتناب ناپذیر است معمولاً کشورهای مجرب و پیشرفته جهان از تدوین چنین قوانینی که اصلاح و تعویض مکررآنها امکانپذیر نیست ، دوری می جویند یا به طور کلی ، مثلاً فقط به صورت یک «ماده واحده» قانونی تصویب و اجرای آن راموکول به مقررات و آییننامه های مربوطه، ترجیحاً محلی و توسط شوراهای شهری ومنطقه ای ، می نمایند.
به این ترتیب با افزایش نقش مردم در مراحلی چون اصلاح و تجدید نظر و به ویژه درجایگاه مدیریت شهری آموزش و افزایش اطلاعات و آگاهی های آنان بیش از پیش ضروری می شود.

پیش فرض ها
در تهیه و تدوین برنامه یا مقررات مزبور کافی است به فوریت های روزمره و به اصطلاح« حوادث کوچک » توجه شده گستره اقدامات در موقع حادثه را تصویر ، پیش بینی و محض پیشگیری برنامه ریزی کرد. مثلاً اگر در شهر تهران روزانه هزار مورد سوختگی به وجود آید بیمارستان سوانح وجودکفایت نخواهد کرد؛ حال اگر درصورت وقوع زلزله آتش سوزیی وسیع رخ داده هزاران نفر را دچار سوختگی کند چه بایدکرد؟ از اینجا است که در برنامه مورد نظر ابتدا می بایست جامعه را آماده برخورد با چنین مسایل کرد و آنگاه ، و به خصوص با تجهیزاتی تدارک شده از قبل، به نیروهای داوطلب مردمی آموزش هایی لازم داد تا هریک از اعضای جامعه که به خطیر بودن موضوع آگاهی یابد لااقل محض حفظ جان ومال و ناموس خود و عزیزان و نزدیکان خود در پی کسب آموزش های لازم و به طور کلی آمادگی قبلی برآید ( دو وظیفه ای که در پیشرفته ترین شهرهای بزرگ جهان به شهرداری ها وتصمیمات شوراهای شهر وروستا ، یادرصورت فقدان آنان به جانشینانشان واگذار شده است.)
درعمل، واکنش در مقابل چنین بلیه هایی نه تنها به شهرداری شهر ، بلکه به شهرداری های شهرهای همسایه و به طور کلی کل کشورمربوط و نهایتاً حالتی فرامنطقه ای و ملی به خود می گیرد، از جمله :
- آماده سازی حقیقی و واقعاً «مهیا» سازی شهروندان و به طور کلی جامعه قبل از حوادث که سبب می شود در زمان وقوع حوادث ، تقاضاهای بسیار کمتری از سازمان های امدادی و امدادگران داشته باشند. دراین خصوص به سهم خود اجرای دو برنامه فرعی لازم می شود:
1- حساس سازی تمام افرادجامعه نسبت به حوادث طبیعی و اهمیت دادن به اینگونه اتفاقات غیرمترقبه، حتی اگر به صورت ترعیب افراد باشد.
2- آموزش های لازم به عموم شهروندان (آموزش هایی که می تواند به صورتی مختصر و مفید به زبان ساده چاپ شده درمحلی همیشه در دسترس هر خانواده و هر سازمان نگهداری شود.)
این دو پروژه اجتماعی ـ فرهنگی خود به خود سبب می شوند که افراد جامعه شخصاً و به اصطلاح قایم بالذات از مراتب آسیب پذیری احتمالی خود بکاهند و به خصوص وسایلی برای امداد به خود طی هفتادو دو ( 72) ساعت اولیه پس از حادثه فراهم آورند. پس از آن نیز مسلم است که بنا به برنامه ای متداول درحوزه مدیریت بحران حوادث طبیعی نیروهای امدادگر به کمک آنان رسیده باشند.

- « مرکز اقدامات فوری پس از حادثه » با ترکیبی از گروههای نظارت وکنترل شهری یا روستایی
( شورا یاری ها یا گروههای در تبعیت از آنان ) در سطح شهر یا روستا تشکیل می شود. سطح عملیات چنین گروههایی در هشدار دهی به سایر شهروندان (که از وظایف سازمان های اداری مربوطه است ) پایین ، در نظارت برامداد رسانی هایی که توسط بخش دولتی ، بخش عمومی غیر دولتی و سازمان های غیر دولتی متوسط ، و در تکمیل کردن فعالیت های امداد گران حرفه ای ( نظیر ماموران هلال احمر) در بالاترین سطح ممکن خواهد بود.
- مسلم است که اعضای « گروههای نظارت و کنترل» مزبور می بایست از قبل از وقوع حادثه از
آموزش های لازم برخوردار شده تمریناتی کافی درحوزه مددرسانی به موقع را داشته باشند.
- درضمن، هریک از سازمان های دولتی ، عمومی غیردولتی و سمن ها ( سازمان های غیردولتی) وظیفه دارد مخارجی را که ضمن عملیات امداد رسانی متقبل شده است به منظور بازپرداخت از سوی شهرداری ، یا سازمان های مربوطه دولتی، یا حتی فقط به منظور ثبت وضبط در اسناد و آمار خسارات وارده ( که در برنامه ریزی ها و بودجه بندی های بعدی ملاک عمل واقع می شود) حتی الامکان به صورتی مرتب و دقیق یادداشت کند.
- نهایتاً هریک از « گروههای نظات و کنترل» بنا به تخصص هایی که داشته است و تجاربی که به مرور زمان می یابد در فرآیند تهیه برنامه ، تدوین مراحل عملیات امداد رسانی ، تهیه و تدارک آموزش های مربوطه و سایر امور مقدماتی برحسب قابلیت و بسهم خود کمک می کند.

کمیته (گروه کار) برنامه ریزی
کار برنامه ریزی در دولت مرکزی و فقط به صرف این که افرادی دارای تحصیلات عالی یا مناسب دولتی مربوط به آن باشند صورت نمی گیرد، بلکه حاصل جمعبندی نتایج پروژه های پژوهشی دانشگاهیان حقیقتاً متخصص ـ سایر محققان ـ نتایج تجربیات مسؤولان امداد در حوادث غیر مترقبه طبیعی قبلی ( مثل مسؤولان امداد رسانی به مردم بم پس از زلزله ) و ... است که در گروه کار یا در واقع « کمیته برنامه ریزی مدیریت بحران حوادث غیر مترقبه طبیعی » یا مثلاً « ستاد حوادث غیر مترقبه » یک محل که درصورت وجود دریک کلانشهر طبیعتاً می تواند دبیرخانه کوچکی نیز داشته باشد به صورت مستمر مورد شور ومشورت قرار گرفته حک و اصلاح ، ساماندهی ، تصحیح و تکمیل ، هماهنگ ، تهیه وتدوین می شود. مشخصات و شرایط جغرافیایی ـ اقتصادی ـ اجتماعی هر شهر و منطقه نسبت به شهرهای دیگر متفاوت و بنابراین برنامه ریزی و امداد رسانی در زمان وقوع حوادث غیر مترقبه طبیعی آن نیز متفاوت و نهایتاً مدیریت بحران آن نیز متفاوت است.

به این ترتیب، کنفرانس های بین المللی مدیرت جامع بحران در حوادث غیر مترقبه طبیعی ایران می تواند ، در واقع نقش گروه کار مدیریت ، یا به زبانی حقیقی گروه کار برنامه های حوادث غیر مترقبه طبیعی در ایران را ایفاءکنند و دراین ایفاء نقش نیز جایگاه وهزینه های مربوطه آنان در مدیریت و برنامه ریزی کشور به شایسته ترین وجه ملحوظ گردد.

ترکیب کمیته برنامه
ترکیب کمیته برنامه یکی از اساسی ترین موضوعاتی است که می بایست به صورتی کامل مورد توجه قرار گیرد. چرا که برنامه مربوط به حادثه ای طبیعی در یک محل ، به ویژه در یک کلانشهر یا دریک شهر بزرگ، مربوط به تمام افراد آحاد جامعه است و هیچ فرد ، گروه و سازمان و بنیادی نمی توانداز آن حذف شود. سازمان های غیر دولتی و بخش عمومی غیر دولتی (مثلاً شهرداری ها) نیز تقریباً به همان اندازه در مساله و تحلیل حوادث طبیعی دخیل اند که سازمان های دولتی و به طور کلی دولت مرکزی . لذا ابتدا اعضاء کمیته برنامه به پنچ گروه تقسیم می شوند:

- نمایندگان دولت
- نمایندگان بخش خصوصی ، به ویژه صنایع
- نمایندگان استان و استانداری
- نمایندگان شهر و شهرداری
- نمایندگان سازمان های غیر دولتی

وظیفه کمیته برنامه ، هدایت و راهنمایی سازمان های مسؤول در برابر حوادث غیر مترقبه طبیعی ، و افراد و آحادی است که در این خصوص داوطلبانه فعالیت می کنند و به همین منظور است که برنامه ها، قواعد و مقرراتی را تهیه و تدارک می بینند و مقدمات به نحوی تدارک دیده می شود که انگار قرار براین است که همین امروز حادثه طبیعی گسترده و مهیبی اتفاق بیافتد.

گروههای نظارتی شهری ـ منطقه ای
در بعضی از شهرهای جهان مسؤولیت نظارت عالی و مدیریت بحران در زمان وقوع حوادث طبیعی برعهده « گروههای نظارتی شهری ـ منطقه ای » گذاشته شده است . مسؤولیت اصلی چنین گروههایی عبارت از تعیین رهبرانی است که درچنین مواقعی می توانند به بهترین نحو موثر واقع شده انجام وظیفه کنند. این گروهها عملاً مسؤولیت تقسیم وظایف بین سازمان ها و گروههای امداد در هر منطقه و ناحیه شهری ، ایجاد هماهنگی و اجرای برنامه توسط تمام سازمان ها و گروههای ذیربط، و ... را دارند که قاعدتاً می بایست تحت نظر شهردار و شورای شهر ، یاجانشینان آنها و درصورت ضرورت سایر مراجع مربوط عمل کنند.

در طول زمان بحران هرگروه نظارتی مسؤول مدیریت و هماهنگی فعالیت هایی است که محض نجات جان افراد، کاهش درد و رنج آن ها، بهداشت جسمی و روانی ، کاهش خسارات ، حفظ و بازسازی تاسیسات عمومی شهری و روستایی و منطقه ای، و سایر امور مربوطه می باشد.

گروه مزبور ، به عنوان مثال در یکی از شهرهای صنعتی جهان غرب ، قواعد و مقرراتی تحت عنوان « قانون مدیریت اوضاع بحرانی » تصویب نموده است که تقریباً تمام فعالیت های لازم در زمان بحران درآن مورد پیش بینی قرار گرفته ( ودر برنامه مربوطه عملیاتی شده ) است.

ترکیب گروه نظارتی شهری
برخلاف بعضی از کشورهای درحال توسعه که هرگونه فعالیتی نزد دولت مرکزی متمرکز و ابتکار عمل به آن اختصاص یافته است در دنیای پیشرفته صنعتی که دارای تجارب علمی بسیار بیشتری می باشند چنین گروههایی گرچه مشتمل برنمایندگان بخش های مختلف جامعه می باشند، درچارچوب امور شهری و شهرداری انتخاب می شوند. از جمله از:

- شهردار
- استاندار
- مدیرکل امور اقتصادی و دارایی استان
- مدیرکل مسکن و شهرسازی استان
- مدیرکل امور رشد و توسعه اقتصادی، اجتماعی ، فرهنگی استان (نظیر مدیران سابق سازمان های مدیریت و برنامه ریزی در استانها )
- مدیرکل امور اداری و استخدامی استان
- رییس سازمان بهداشت ودرمان استان
- رییس سازمان آتش نشانی شهرـ منطقه
- رییس ستاد حوادث غیر مترقبه محل
- رییس دانشکده پزشکی
- مدیرکل پست و تلگراف تلفن
- مدیر امورفناوری اطلاعات در شهر و منطقه
بنابه این که حادثه طبیعی از کدام یک از انواع شناخته شده باشد می توان از مسؤولان دیگری نیز برای شرکت در این ترکیب دعوت به عمل آورد، از جمله از :
- رؤسای بیمارستان های بزرگ شهر
- نمایندگان محل در پارلمان
- رییس سازمان صدا وسیما
- و...

مسئولیت ها
گروههای نظارتی شهری مسؤولیت مدیریت جامع بحران طی هر حادثه غیر مترقبه طبیعی در شهر مربوطه را برعهده دارند. بنابراین طی هر حادثه ای، هر یک از افراد و آحاد گروه نظارت مسؤول حفظ و نجات جان افراد، کاهش صدمات، حفظ سلامتی جسمی و روانی ، کاهش خسارات وارده به اموال و املاک ، حفظ و کاراندازی موسسات و تاسیسات خدمات شهری، و به طور کلی خنثی سازی انعکاس اوضاع بحرانی و کاهش آثار آن می باشد.

اهم مسؤولیت گروه نظارت و کنترل عبارتند از:
- هماهنگ سازی تمام امور مربوطه به مدیریت بحران در جامعه متبوعه
- بکارگیری تمام تاسیسات، تجهیزات و آحاد و افراد لازم در زمان امداد رسانی و آماده سازی قبلی آنان
- و ...

که آنچه بیش از همه در اینجا مورد نظر قرار می گیرد آماده سازی جامعه و نیروهای مردمی به منظور مقابله هر چه بهتر در مقابل این یا آن حادثه غیر مترقبه طبیعی است .
اما قبل از آن طبیعتاً شناخت فرآیند برنامه عملیاتی به منظور تعیین جایگاه آموزش های لازم، به ویژه آموزش های مردمی ضروری می نماید؛ چرا که اقدام وعمل طی هر فرآیند مقابله با بحران نیازمند به تجربه و علم لازم برای آن عمل است .

برنامه ریزی عملیاتی
اصولاً در برنامه عملیاتی ، نیروهای انتظامی ، ماموران آتش نشانی، اورژانس های بیمارستان ها، که از قبل دراین خصوص آموزش دیده اند رسیدگی به مهمترین بخش های سانحه دیده را برعهده گیرند. اما از همین جا است که تعداد نیروهای امداد گر نسبت به وسعت و عظمت حادثه ممکن است کم، یا بسیار کم باشد و لازم شود که از همین رسته از نیروها در شهرهای مجاور و در دسترس نیز دعوت به همکاری شود و درصورت عدم دسترسی سریع یا عدم کفایت نیروها به عدم استفاده از چنین نیروهایی درسطح ملی، سایر نیروها یا به اصطلاح نیروهای مردمی ( که معمولاً تخصص و مسئولیت کمتری نسبت به نیروهای موظف دارند) به امداد فراخوانده شوند.

طبیعی است که در روش های قدیمی برنامه ریزی و مدیریت بحران، قبل از همه نیروهای ملی یا مستقر در مرکز اداری ـ سیاسی کشور به همکاری دعوت می شدند؛ لیکن هم اکنون در اجرای سیساست عدم تمرکز و توسعه بخشیدن به قابلیت های شهر و منطقه و بنابراین نیروهای محلی، دعوت از نیروهای ملی در اولویت نیست؛ مگر در مواردی تخصصی و اجتناب ناپذیر.

برنامه مقابله با بحران در هر شهر و روستا تابع برنامه مقابله با بحران در منطقه ( و بیش از همه به مفهوم جغرافیایی منطقه ) و از آنجا تابع برنامه مقابله با بحران درکل کشور یا برنامه ملی مقابله با بحران، به ویژه بحران های ناشی از حوادث غیر مترقبه طبیعی است :

- از این نظر که شناخت نوع «حوادث طبیعی» معمولاً مورد مطالعه در علوم زمین (زمین شناسی ـ هواشناسی ـ جغرافیا...)» پیامدها و شرایط مقابله در برابر آن ها در هر شهر و روستا معمولاً در محل و جامعه ساکن در آنجا شناخته شده تر است اولویت با برنامه ریزی در محل و به اصطلاح درچارچوب برنامه ریزی شهری ـ منطقه ای است ( که در صورت ضعف تخصصی، از جمله تخصص درمدیریت و برنامه ریزی ، می تواند توسط اعزام متخصصین مربوط از مرکز ، جبران شود).
- اما از این نظر که همفکری ـ همصدایی و همکاری ، یابه طور کلی مشارکت مردم در سراسر کشور درحل و فصل مسایل و معضلات یکدیگر می تواند نه تنها سبب سیاستگذاری ها ـ خط مشی گذاری ها ـ تصمیم گیری ها ـ سازماندهی ها ـ و ... برنامه ریزی های عملیاتی و مدیریت های اجرایی بسیار بهتر و به خصوص هزینه هایی کمتر با فایده هایی بیشتر گردد چه بهتر که مجموع برنامه های شهری و منطقه ی جمعبندی شده برنامه مقابله با حوادث و سوانح در کل کشور را پدید آورند و به صورت یک قانون لازم الاجرا، مجهز به مقررات و آییننامه ای تابعه تقریباً یکبار برای همیشه بنیانگذاری چنین امری ضروری را به صورتی علمی و منطقی درآورند.
نکته ی بسیار مهم در برنامه یزی ها و مدیریت های عملیاتی به موقع این است که از قوانین تا دستورالعمل ها همه حتی الامکان به اختصار، ساده و همه فهم، انعطاف پذیر و هماهنگ باشند ، همه موارد احتمالی ، اعم از کوچک و بزرگ و ملی و منطقه ی و ...، را دربرگیرند و به نحوی تنظیم شوند که فعالیت های امدادگرانه تمام سازمان های دولتی ـ عمومی ـ غیر دولتی را در برگرفته فعالیت های آن ها را تسهیل کنند؛ بنابه چنین برنامه ای عملیاتی :

سطوح عملیات : مجموعاً در سه سطح است :
- تمرینات روزمره برای آمادگی همیشگی
- پیگیری حوادث طبیعی در سراسر جهان
- برآورد میزان فعالیت های لازم

وظایف حمایت عملیاتی : عبارتند از:
- تهیه فهرست ترتیبی وقایع طی حادثه
- تهیه فهرست اقدامات ضروری
- ترسیم و تحلیل سیستم های مقابله ، به ویژه:
- ترسیم قبلی سیستم اطلاع رسانی در زمان حادثه
تعریف خطرات و ارزیابی خسارات ناشی از آنها : از جمله با توجه به :
- دوره های تقریبی وقوع حادثه
- میزان احتمال وقوع هر حادثه
- پیامدهای مهم یا کمتر مهم هر حادثه
- امکانات و توانمندی های مقابله با هر حادثه

در تعیین توانمندی های هر شهر ( و روستا ) در مقابله با حادثه طبیعی لازم است منابع انسانی ، منابع مالی ، امکانات فنی و ازآن جمله تاسیسات و تجهیزات وتکنیسین ها و وسایل مخابراتی و ... در نظر گرفته شوند.
امکانات و توانمندی های هر محل ، اساس و محل های مجاور و آنگاه کل کشور به صوری ثانویه واقعیت خطوط اصلی برنامه ریزی عملیاتی را تشکیل می دهند.

مراحل آمادگی جامعه
مراحل تهیه و تدارکات لازم برای مقابله با بحران های ناشی از حوادث غیر مترقبه طبیعی ( ونیز غالباً سایر حوادث ) به طور کلی عبارتند از :
- برنامه ریزی که خلاصه ای بسیار مجمل از آن ذکر شد و می تواند در نموداری کلی تصویر شود.
- عملیات
- ارزیابی خسارات
- بازسازی ، از جمله

*مقاوم سازی ساختمان ها ، شامل :
- تعیین معیارهای فنی ساختمانی برای هر شهر و منطقه برحسب شرایط زمین شناسی ، اقلیم شناسی ، جغرافیایی ، اقتصادی ، اجتماعی آن
درچنین چرخه ای از برنامه ریزی و برنامه گزاری ، مقاوم سازی و تعیین معیارهای فنی می توانند یکی از اجزاء برنامه یا در واقع در « فصل آمایشی ، کالبدی ، شهرسازی ، ساختمان سازی (زیرساخت ها)» و درکنار فصول جغرافیایی منطقه و اوضاع اقتصادی، اجتماعی ، فرهنگی هر محل قرار گیرند

منابع و مآخذ ( به ترتیب استفاده):
- BEAUJEU- Garnier, Jaqueline(1980). Geographie Urbaine Ed Armand Colin Collection U. Paris.
- شابیرچیما. جی. (1382) . مدیریت شهر: خطی مشی ها و نوآوری ها در کشورهای درحال توسعه . ترجمه پرویز زاهدی . شرکت پردازش و برنامه ریزی شهری . تهران.
- مرادی مسیحی . واراز . ( 1381 ). برنامه ریزی استراتژیک در کلانشهرها، به ضمیمه برنامه استراتژیک شهر لندن . شرکت پردازش و برنامه ریزی شهری . تهران
- Mc Loughlin, J.Brian.(1973) Planification Urbaine et Regional. Dunod. Paris.
- آیت اللهی، علیرضا ( 1374) . ارزشیابی طرحها و برنامه های اجتماعی . دانشگاه علامه طباطبایی ( دانشکده علوم اجتماعی و ارتباطات ). تهران.
- کونتز، هرولد، و دیگران ( 1370) اصول مدیریت . ترجمه محمد علی طوسی و دیگران. مرکز آموزش مدیریت دولتی . تهران .
- دوران ، دانیل(1370). نظریه سیستم ها. ترجمه محمدیمنی . انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی . تهران .
- آیت اللهی . علی رضا (1374) . اصول برنامه ریزی . مرکز آموزش مدیریت دولتی. تهران .
- پژوهشکده سوانح طبیعی (1384) . طرح جامع کاهش خطر زلزله.تهران
- آیت اللهی . علی رضا ( 1379) دفاع از شهر ها بنا به اصول آمایش شهری . همایش دانشگاه
امام حسین(ع)
- Ville du grand Sudbury. (2005) .Plan d،intervention d،urgence de base. www. Greatersudbury. Ca Canada.
- عبداللهی ، مجید. ( 1380) . مدیریت بحران در نواحی شهری . دبیرخانه ستاد هماهنگی امور ایمنی و آتش نشانی کشور. تهران
- Boeuf,Jean- Luc.et:::(2004) le Collectivites Territoriales et Ia decentralisation.
- Bourdon, Jacques. Et… ( 1987) . Droit des Collectivites territoriales. P.u.f. Paris
- جمعی از اساتید مدیریت ( 1378). تمرکز و عدم تمرکز. مرکز آموزش مدیریت دولتی . تهران
- کاتانیزی،آنتنی.(1383)روش های علمی تحلیل مسایل شهری. تهران منوچهر مزینی . انتشارات دانشگاه تهران .تهران
- کارگری ، مرداد و حسن خادمی زارع ( 1384) مدیریت منابع انسانی فناوری اطلاعات . سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران. تهران.



نیروهای آموزش دیده مردمی
با این فرض که «جامعه آماده کارآمد ترین ابزار مدیریت بحران محسوب می شود» برنامه ریزی مقابله با حوادث غیر مترقبه طبیعی قبیل از هر چیز مبتنی برشناخت زمین ـ جغرافیای هر شهر و محل و منطقه ی مورد نظر است و از آنجا که طبیعتاً به نجات جان حادثه دیدگان و درمان مصدومان و حفظ اموال آنان اولویت می دهد.« مدیریت اجتماعی » است و آنگاه بنا به حفظ سرمایه آنان و به طور کلی سعی در کاهش خسارات وارده جنبه ای اقتصادی ( شایددر بحث کاهش هزینه ها یا به اصطلاح مدیریت ارزش ) خواهد داشت و سرانجام تا حدودی به امورفنی بازسازی» و نهایتا « مقاوم سازی » می پردازد که طبیعتاً اموری عمومی بوده مختص حوزه مدیریت و برنامه ریزی حوادث غیر مترقبه ، مثل زلزله، نمی شوند.

شناخت جغرافیایی
شناخت جغرافیایی از آنجا که مباحث عمومی زمین شناسی ـ اقلیم شناسی و هواشناسی را نیز در بر می گیرد اولین سیاست یا به اصطلاح اولین ابزاری است که در کاهش آثار هر حادثه غیر مترقبه طبیعی موثر واقع می شود. گسل های زلزله در مناطق طبس، کاخک، بم ، لار، دورود، بویین زهرا ، رودبار، اردبیل و حتی تهران درکجا قرار گرفته اند؟ کانون و شعاع تخریبی آن ها در کجا است ؟درچه شرایطی سیل دراستان گلستان جاری خواهد شدو خطرناک رین مناطق مورد تهدید آن استان درکجا و درچه سطوحی قرار گرفته اند؟ درچه فصل و ماهی ارتفاع برف در استان گیلان از یک متر فراتر می رود ؟ و هریک از این حوادث چه آثاری می توانند داشته باشند؟

اصولاً غیر مترقبه بودن حوادث چون بارش برف مداوم یا جاری شدن سیل دراین یا آن منطقه به معنی عدم کشف قانون احتمال آن ها یا به اصطلاح تجهیز به علم به پیش بینی آن ها ، به ویژه دردرازمدت است . اما مواردی چون نقشه گسل ها و بنابراین مناطق زلزله خیز ، یا مناطق سیل خیز، یا بهمن گیر، و ... شناخته شده تر است و جا دارد که حتی در برنامه های آموزشی دوره های ابتدایی و متوسطه مطرح گردد. به این طریق همین که افراد از دوران کودکی و نوجوانی به اهمیت مساله یک یا چند حادثه طبیعی واقف شوند نسبت به آن حساس شده خود به خود به کنجکاوی و شناخت راهکارهای ممکن در مقابله با آن برمی آیند.

شناخت و آگاهی شهروندان از حوادث غیرمترقبه خاص شهر یا منطقه ای که در آن زندگی می کنند برشناخت آنان از سایر حوادث غیرمترقبه اولویت می یابد. طبیعی است که بخش مهمی از کتاب های درسی جغرافیا در بم و لار و نظایر آن ها به شناخت زلزله ، در گلستان و مازندران به شناخت سیل، و درچهارمحال بختیاری به بهمن و یخبندان اختصاص یابد.

با این همه مسلم است که چنین شناخت هایی عمومی و محلی در خصوص منابع انسانی خاص و متخصص مقابله با حوادث غیر طبیعی نظیر نیروهای انتظامی و امنیتی ، پزشکان و پرستاران ، متخصصان حمل ونقل و ... کمتر موثر واقع می شود. از اینجا است که ضرورت می یابد جغرافیای حوادث غیر مترقبه طبیعی در برنامه های آموزشی ـ دانشگاهی ـ تخصصی این گروه ها و به منظور آمادگی هر چه بیشتر آنان گنجانده شود؛ و این همه سیاستگذاری آموزشی درکشوری بسیار حادثه خیز چون ایران طبیعتاً ضرورتی حیاتی یافته است .
سرانجام ، آموزش باید سایر شهروندان را نیز در برگرفته کل جامعه را مشمول شناخت خطرات احتمالی سازد.

به این ترتیب آموزش های جغرافیایی در چهار سطح ضرورت می یابند.
1- سطح عمومی ؛ از دوره ابتدایی تا دانشگاه
2- سطح محلی ؛ با تکیه به حوادث غیر مترقبه خاص هر محل
3- سطح دانشگاهی ؛ برای نیروهای انتظامی و ...
4- سایر اعضاء جامعه

چنانچه مشاهده می شود انواع آموزش های مزبور به صورتی مستقیم ارائه می شوند و آنچه احتمالاً بیشتر مشمول « آموزش های غیر مستقیم » می گردد آموزش به سایر اعضاء جامعه است که می تواند تحت عنوان « آموزش های مردمی » و بیش از همه توسط رسانه های جمعی ، به خصوص تلویزیون ، ارسال پاکت های آموزشی به آدرس هر خانوار ، یا حتی مجدداً تشکیل همایش های آموزشی ( نظیر آنچه برای آموزش به مسافران حج صورت می گیرد) یا کلاس هایی عمومی باشد.

مورد اخیر که معمولاً توسط سازمان هایی تخصصی چون « هلال احمر » صورت می پذیرد می تواند حتی به رده های تخصصی ارتقاء یافته مسیر « آموزش توسط مسوولان آموزشی دولتی و بخش عمومی به غیر دولتی» را برعکس آن ، یعنی « آموزش به وسیله سازمان های غیر دولتی به مسوولان و کارکنان بخش های دولتی وعمومی غیر دولتی » برگرداند.
علاوه بر سازمان های غیر دولتی شهر ی چون هلال احمر، سمن های دیگری نیز به منظور مقابله با حوادث غیرمترقبه ، از جمله آموزش های لازم به مردم تشکیل می شوند که از بار مسؤولیت و هزینه های عمومی دولتی کاسته « آموزش مردم به مردم » و در واقع امدا جامعه مدنی به جامعه مدنی ، یا نهایتاً خودکفایی محلی دراین حوزه را تحقق می بخشند.

علوم عملیاتی
علوم و فنون ، و بنابراین آموزش های کاربردیی که مستقیماً به چند و چون حادثه مربوط می شوند در سه گروه اساسی قرار می گیرند:

1- علوم و فنون پیشگیری: نظیر مقاوم سازی ساختمان ها ، ساخت سیل بند، تدارک میدان های وسیع، ساخت پناهگاه و از همه مهمتر توجه به بافت شهری به نحوی که در زمان حوادث مرگبار( همانطور که در جای دیگری درخصوص حوادث
غیر طبیعی ـ نظامی ـ دفاعی به صورتی تقریباً کامل شرح داده ایم ) مردم بتوانند سریعتر خود را از کانون خطر دور نمایند . این امر تا حدودی به متخصصین تدوین معیارهای فنی ساختمانی و بسیار بیش از آن به آمایشگران شهری ، به خصوص شهرسازان مربوط می شود.

2- علوم کاوشگری و امداد و نجات که می تواند به تمام مردم آموزش داده شود، مثل نجات غریق در زمان جاری شدن سیل یا حتی هجوم مردم به پلاژها ، عملیات اولیه اطفاء حریق و جلوگیری از گسترش آن ، نجات افراد و حیوانات از زیر آوار و ...

3- علوم و فنون درمانی که از تهیه و تدارک جعبه کمک ها ی اولیه ، تزریقات ، شکسته بندی ، دادن تنفس مصنوعی و نظایر آن ها شروع شده به مراتبی بالاتر گسترش می یابد. آموزش این گروه از علوم و فنون که در اولویت شناخته شده است خوشبختانه مورد توجه مراکز آموزشی کشور قرار گرفته است ؛ اما عدم تمرین و ممارست درآن ها سبب می شود که نه تنها چنان که باید و شایر موثر واقع نشوند، بلکه چه بسا پیامدهایی منفی به بار آورند.

ثبت و ضبط اموال به جا مانده و تعمیرات لازم ، دفن مردگان و ... در زمره درسهایی هستند که می توانند در یکی از دو گروه فوق ( 2 یا3 ) یا گروه یا گروههای مضاعف به عموم مردم و به خصوص به گروههایی داوطلب که در تشکل هایی چون بسیج مستضعفین یا سمن های دیگر گرد آمده اند تعلیم داده شده با تدارکات ، سازماندهی و هماهنگی قبلی برکمیت و کیفیت و نهایتاً سرعت اجرای برنامه ها بیفزایند.

سایر علوم و فنون مرتبط
علوم و فنون مربوط مثل آمایش سرزمین ، آمایش منطقه ای و آمایش شهری و روستایی ، و به ویژه برنامه ریزی محیطی و تدابیر حفاظت از محیط زیست که نسبت به علوم و فنون فوق الذکر جوانب مردمی کمتری می توانند داشته باشند نیز می توانند در هرحال اطلاعاتی لازم و اثربخش درخصوص مقابله با حوادث غیر مترقبه و جلوگیری از تکرار آن ها که درحوزه پیشگیری قرار می گیرد فراهم آورند؛ نظیر آموزش این که حفظ جنگل ها ومراتع موجود تا چه حد می تواند از وقوع سیل های ویرانگر جلوگیری کند، ازآلودگی هوا بکاهد و ...

به این ترتیب نه تنها اعضای جامعه می آموزند که چگونه تا 72 ساعت ( و به احتمال این که حداکثر طی این مدت
سازمان های امدادی به کمک آنان خواهند شتافت) خود و بستگان و اموال خود را در مقابل حوادث غیر مترقبه حفظ کنند بلکه می آموزند که چگونه در این خصوص به دیگران نیز مدد رسانیده اولاً از پیامدهای نامطلوب انسانی و اجتماعی حادثه بکاهند، ثانیاً باخود اتکایی و تسریع در مقابله ، خسارت های وارده را به حداقل کاهش دهند.

آگاهی های مردمی و آمادگی جامعه از دیدگاه های علمی نه تنها در زمان وقوع حوادث و به منظور مقابله با
آن ها به شدت موثر واقع می شوند بلکه در تشکیل و تقویت « خردجمعی» نقشی اساسی داشته ابزار اساسی مشارکت مردم در مدیریت و برنامه ریزی بحران را فراهم می سازند.

تشکیلات و تشکل های مردمی
آموزش مردم به مفهوم مهمترین بخش از آماده سازی جامعه ، آماده سازی در این حیطه به مفهوم افزایش آگاهی ها و حساس سازی جامعه ، این دو اتفاق به مفهوم رسیدن به « خرد جمعی» لازم و نهایتاً نه تنها مشارکت در امدادرسانی در زمان حادثه بلکه در تهیه و تدارک مربوطه در قالب تشکل هایی مردمی ـ مدنی چون شوراهای استانی ـ شهری ـ روستایی ، شوراهای محلات یا شورا یاری ها، (نظیر بسیج مستضغفین ، جهاد سازندگی ، جهاد دانشگاهی ، و ... ) هیئت های مذهبی ، کانون های علمی و غیر علمی و به طور کلی تمام سمن ها یا سازمان هایی غیر دولتی است که منشاء امداد رسانی سازمان یافته و هماهنگ از سوی عموم مردم شناخته شده اند.

در زمان حاضر نه تنها به اصطلاح « ستاد حوادث غیر مترقبه » در هر محل ، بلکه اصولاً شوراهای شهر و روستا در این مورد زمانی وارد عمل می شوند که حادثه ای اتفاق افتاده باشد، حال آن که مرحله اول در عملکرد چنین گروههایی « شناخت اوضاع طبیعی ـ جغرافیایی محل » به ویژه شناساندن مسائل آن به مردم ( مسایلی که نیاز به هشدار به مردم داشته باشند؛ مثل احتمال وقوع زلزله ـ سیل و طوفان و... ) و مسؤولان است که درماده 2 قانون شوراهای اسلامی متجلی شده است :

ماده 2- بررسی و شناخت کمبودها، نیازها و نارسایی های اجتماعی ، فرهنگی ، آموزشی ، بهداشتی ، اقتصادی و ...
اما مهمتر ازاین دو وظایفی است که درخصوص مشارکت مردم در امور ، طبق ماده 5 از قانون مزبور برعهده شوراهای شهرها قرار گرفته است .
ماده 5- برنامه ریزی در خصوص مشارکت مردم درانجام خدمات اجتماعی، اقتصادی ، عمرانی ، فرهنگی ، آموزشی و سایر امور رفاه ، با موافقت دستگاههای ذیربط.
این وظیفه تنها در سطح برنامه ریزی ختم نشده حتی اجرای مشارکت های محلی را نیز برمسؤولیت شوراهای شهرها
می نهد:
ماده 7 – اقدام درخصوص تشکیل انجمن ها و نهادهای اجتماعی ، امدادی ...
اتفاقاً از همین شوراها است که سیاستگذاری ها به جای آن که توسط صاحب منصبانی نه چندان آشنا با تمام مسایل و مشکلات گستره بسیار وسیع بسیار متنوع ایران و بنابراین غالباً به صورتی انتزاعی تدوین شوند، آگاهانه و با مطالعات مکفی قبلی پیش بینی شده از آن به بعد حادثه ای چون طوفان شن ،شهر یزد، حادثه ای چون سیل، شهر ایرانشهر، یا حادثه ای چون تهاجم ملخ ها شهر گناباد را چون گذشته تهدید نمی کنند.
آموزش حتی در سطح تصمیم گیران ضرورت بیشتری یافته عمق ضرورت مطالعات وآموزشهای جغرافیایی در مقابله با حوادث غیر مترقبه بسیار بیشتر از حدی است که به تصور اگثر قریب به اتفاق مسؤولان امر رسیده است . اهمیت آموزش و به طور کلی آگاهی در سسیاستگذاری ها از آنجا هویدا می شود که غالباً اطلاعات افرادمحلی از مسایل مربوط به شهرها و روستاها و مناطق آسیب پذیر و حتی گاه تحلیل های سازنده آنان فراتر از توانمندی هایی است که نزد سازمان های رسمی ـ دولتی ـ عمومی یافت می شود. از اینجا و بنا به همین آگاهی ها است که سازمان ها ، تشکل ها و گروه های ذیمدخل به سه بخش اساسی تقسیم می شوند:

1- بخش خصوصی : بنگاههای صنعتی و نظایر آن ها که دارای « راهنمای هشدار سانحه » در بخش های مختلف و شناخته شده ای هستند. هر بنگاه بزرگ صنعتی می بایست دارای برنامه پیشگیری از حوادث خاص خود( مثل آتش سوزی ) و نیروهای آموزش دیده باشد آتش سوزی ) و نیروهای آموزش داده باشد تا علاوه برعدم تحمیل و ظیفه و هزینه بر شهرو منطقه محل خود، در زمان حوادث نیز بتوانند به کمک سایر شهروندان بشتابند.

2- سازمان های دولتی و عمومی غیر دولتی ( شهرداری ها ) که درایران مهمترین و درواقع بخش اعظم وظایف را برعهده گرفته اند: رسیدگی به شبکه های برق، گاز ، آب و فاضلاب و مخابرات در زمره نخستین ، مهمترین و اساسی ترین اقدامات زمان وقوع حوادث اند، به خصوص که تخریب هریک از آنان می تواند سبب حوادثی ثانویه چون آتش سوزی ، آبگرفتگی معابر و ... باشد و با پیش بینی نقصان نیروهای حاضر در زمان حوادث می توان از قبل نیروهای برخوردار از تجربه و آموزش دراین فنون ، چون اعضاء کانون های بازنشستگی در هر رشته ، دانشجویان دانشکده های مربوطه ، نیروهای مشابه در شهرهای همسایه و نظایر آن ها ، سمن هایی که داوطلب می شوند را از آموزش لازم برخوردار ساخته با آموزش و کسب مجوز لازم آمادگی جامعه را بیش از پیش تقویت کرد.

3- سازمان های غیر دولتی که مظهر مشارکت های مردمی به شمار می روند و آموزش به اعضاء آنان که از مزیت یک تشکل ، فرماندهی واحد و بنابراین مسؤولیتی حقوقی برخوردارند، می تواند مهمترین بخش از آموزش های مردمی را تشکیل دهد. اتفاقاً آموزش و تخصص قبلی یا همین آموزش های جدید است که به چنین سازمان هایی شخصیت ،نقش و جایگاهی اثر بخش در کل جامعه بخشیده وقعی برای آنان قایل می شود.

اما در « بررسی الگوی مشارکت شهروندان در اداره امور شهرها» ی ایران ، « بررسی تجارت مشارکتی شهرداری ها و شوراهای اسلامی شهرهای ایران » و به صورتی عمیق تر و تفصیلی تر: « بررسی وضعیت تشکل های مردمی داوطلب در جمهوری اسلامی ایران » مشاهده می شود که نقش چنین سمن هایی در مقابله با حوادث غیر مترقبه بسیار کم ، ناچیز وتقریباً در حد هیچ می باشد؛ حال آنکه در مسایل ایجاد شده طی زلزله اخیر بم یا آخرین سیل شهر زاهدان ، سمن هایی از خارج از کشور به امداد این شهرهای ایرانی شتافته به صورت شگفت انگیزی تاثیر گذار شده اند.

تشکل سمن های مختلف به منظور شرکت و امداد به گروههای نظارت و کنترل عملیات امداد رسانی نیز از همین آموزش ها و آمادگی های قبلی شروع شده صورتی علمی ـ منطقی و موثر به خود می گیرد.

تصمیم سازی استراتژیک
اهمیت این مرحله از استراتژی مدیریت و برنامه ریزی بحران ، یعنی آموزش های مردمی از این لحاظ است که نه تنها مقدمات « اقدامات بعدی » را فراهم می آورد؛ بلکه به خصوص، تفکرات قبلی درخصوص هرگونه حوادث طبیعی را عمومی ساخته در محدوده ای به وسعت کل جامعه پرورش می دهد.

الگوهای مدیریت و برنامه ریزی استراتژیک بحران های ناشی از حوادث طبیعی و به خصوص الگوهای پیش بینی و پیشگیری طی همین آموزش ها ، نه تنها ناشی از نظرات و نظریات علمی و بنابراین تا حدودی مهجور و انتزاعی ، بلکه همچنین به کمک هم اندیشی هایی به وسعت کل جامعه ی حادثه خیز شکل می گیرند وعلاوه برآن که با تجمیع افکار به اصطلاح عوام و خواص به بالاترین حد ممکن از کارآیی می رسند؛ مسؤولیت استراتژیکی مدیریت بحران را نیز بین تقریباً تمام افراد و آحاد جامعه تقسیم می کنند.

کمیته برنامه ریزی
پس از بکارگرفتن نیروهای آموزش دیده و متخصص و عبور از مرحله آموزش های مردمی به صورت حقیقی آن ، ترکیب گروه های مختلف، و به ویژه و قبل از همه کمیته برنامه ریزی، به همین ترتیب ترکیبی مردمی ـ منطقی و موثر می یابد و می تواند به دور از چرخه آزمون و خطا، سلیقه پردازی و سایر اقداماتی که دراینگونه موارد به نتایجی بسیار خطیر و فاجعه آمیز ختم می شوند، مقابله با بحران را به بهترین وجه به پایان برساند.
گروههای تخصصی وابسته به کمیته، مثل گروه کاری تدوین مقررات و آییننامه ها، یا گروه کاری نقشه کشی برای تخلیه شهر در موارد ضروری و ... گروه هایی هستند که پس از کسب تجربیات لازم می توانند در راس امو آموزش های مردمی قرار گیرند.

منابع و مآخذ
- هیوز، آون . (1379) مدیریت دولتی نوین .نشر نی .تهران
- - تیری ، مایکل ( 1383) مدیریت ارزش . ترجمه وتدوین شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس. تهران.
- مدنی ، حسن و سیروس شفیقی. (1380) زمین شناسی عمومی . دانشگاه صنعتی امیر کبیر. تهران
- درویش زاده ، علی ( 1383) . زمین شناسی ایران : چینه شناسی ، تکتونیک، دگرگونی و ماگماتیسم . انتشارات
امیر کبیر. تهران
- علیزاده، امین ودیگران ( 1382) . هوا و اقلیم شناسی . دانشگاه فردوسی مشهد. مشهد
-Holbecq, Andre- Jacques. ( 2002) . Un regard Citoyen Sur l economie. Edition Yves Michel . Paris
-Allegre, Claude. ( 1990) . Economiser la Planete. Fayard. Paris. Pp 181- 218
- پانایوتو، تئودور ( بی تا ). ابزارهای تحو ل( برای فراهم کردن موجبات توسعه پایدار ) انتشارات سازمان حفاظت
محیط زیست. تهران .
- بییر، آن . آر و کاترین هیگینز ( 1381) . برنامه ریزی محیطی برای توسعه زمین : راهنمایی برای برنامه ریز و ظراحی محلی پایدار. ترجمه سید حسین بحرینی و کیوان کریمی . انتشارات دانشگاه تهران. تهران
- آیت اللهی ، علیرضا ( 1377) . شوراهای کشوری و آمایش شهر و روستا. بی جا . تهران
- قانون شوراهای اسلامی ایران
- علوی تبار ( 1379 ) مشارکت در اداره امور شهرها: بررسی الگوی مشارکت شهروندان در اداره امور شهرها ( تجارب جهانی و ایران ) جلدهای اول و دوم. مرکز مطالعات برنامه ریزی شهری. تهران
- ایمانی جاجرمی ، حسین و دیگران ( 1383) مدیریت شهری پایدار: بررسی تجارت مشارکت شهرداری ها و شوراهای اسلامی شهرهای ایران . انتشارات سازمان شهرداری های کشور. تهران.
- نمازی ، باقر(1381) بررسی وضعیت تشکل های مردمی داوطلب درجمهوری اسلای ایران ـ ترجمه شهلا مختاری . سازمان شهرداریهای کشور. تهران
- آیت اللهی، علیرضا ( 1385) . بررسی آموزش در انجمن های شهری. درماهنامه شوراها. سال اول . شماره 7 ... بهمن 1385
- آیت اللهی ، علیرضا با همکاری بهروز ناظم ( 1385) . مشارکت در امور مدیریت – برنامه ریزی ـ عمران ـ خدمات عمومی شهری با همیاری سازمان های غیر دولتی و سازمان های مبتنی برجوامع محلی ...
(پروژه تحقیقاتی) . سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور . تهران
- قاسمی ، ناصر (1380). حقوق کیفری محیط زیست ( مطالعه تطبیقی در حقوق ملی و بین المللی) سازمان حفاظت محیط زیست . تهران.
- شاهی ، جلیل و حمید بهبهانی ( 1374 ). روش های پیش بینی سفرهای شهری . دانشگاه یزد. یزد
پاسخ با نقل قول
نمایش ها 9327 نظرها 0
کل نظر ها 0

نظرها

پاسخ

برچسب ها
مدیریت بحران, حوادث طبیعی

ابزارهای مقاله
نحوه نمایش

قوانین ارسال
شما نمیتوانید موضوع جدیدی ارسال کنید
شما امکان ارسال پاسخ را ندارید
شما نمیتوانید فایل پیوست در پست خود ضمیمه کنید
شما نمیتوانید پست های خود را ویرایش کنید

BB code فعال است
شکلک ها فعال است
کد [IMG] فعال است
کدهای HTML غیر فعال است
انتخاب سریع یک انجمن

مقالات مشابه
مقاله نویسنده انجمن پاسخ‌ها آخرین نوشته
روش کل جامعه در مدیریت بحران ghadirym2 شهرسازی 0 2011-05-14 11:44
عوامل و اقدامات مهم در شرایط بحران saberpayami زلزله، حوادث طبیعی و مدیریت بحران 0 2010-09-09 19:20
بلایای محیطی و مدیریت انفعالی Odin زلزله، حوادث طبیعی و مدیریت بحران 0 2010-08-02 13:32
مدیریت بحران در حوادث طبیعی، نیروهای آموزش دیده مردمی و جامعه آماده Odin مقاله ها 0 2009-10-16 22:48
روش برنامه ریزی مشارکتی مردم محور در آماده سازی گروه های هدف جهت مقابله با حوادث غیر مترقبه Odin مقاله ها 0 2009-10-15 15:32


هم اکنون ساعت 00:50 است.
تمام زمانها +4.5 ساعت، نسبت به ساعت جهانی گرینویچ (GMT) میباشند.


®Powered by vBulletin
Copyright ©2008 - 2013, Geomapia.net
Page copy protected against web site content infringement by Copyscape
no new posts